Żywienie dzieci i młodzieży c.d.

 

Żywienie sztuczne                                                                                                                     Produkty zastępujące mleko kobiece 

Jeżeli niemowlę nie jest karmione naturalnie , wymaga stosowania produktów zastępujących mleko kobiece. W tej grupie wyróżnia się :                                                                                 - preparaty do początkowego żywienia niemowląt , w tym mleko początkowe                             - preparaty do dalszego żywienia niemowląt , w tym mleko następne 

Mleko początkowe i następne nazywane są mlekiem modyfikowanym ( lub mieszanką mleczną). Produkty , które zastępują mleko kobiece wytwarzane są z białek mleka krowiego , poddanego niezbędnym zmianom zarówno ilościowym oraz jakościowym. Wytwarzane są także z hydrolizatorów białka , izolatów białka sojowego lub z mleka koziego . Produkt , który ma zastępować mleko matki powinien nie tylko naśladować składem pokarm kobiecy , ale także sprawić , aby tempo wzrastania oraz wskaźniki przemiany materii u niemowląt żywionych sztucznie były zbliżone do obserwowanych u niemowląt karmionych tylko piersią .

Pokarmy uzupełniające                                                                                                             Wiek wprowadzania 

Wprowadzenie produktów uzupełniających wynika z rosnącego zapotrzebowania na składniki odżywcze , którego samo mleko nie może już na ogół zaspokoić . Produkty uzupełniające wprowadza się do diety m.in. w celu dostarczenia dodatkowej energii , białka , żelaza , cynku, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach ( A,D,E ) oraz pierwiastków śladowych , także przygotowania niemowlęcia do bardziej urozmaiconej diety w późniejszym okresie życia. Produkty uzupełniające należy wprowadzać po ukończeniu 17 . tygodnia życia niemowlęcia ( początek 5. miesiąca życia ) , lecz nie później niż przed ukończeniem 26. tygodnia życia ( początek 7. miesiąca życia ) . U większości niemowląt rozwija się zdolność przyjmowania pokarmów stałych . Dzieci zaczynają przejawiać umiejętność siedzenia z podparciem , osiągają dojrzałość nerwowo-mięśniową pozwalającą na kontrolowanie ruchów głowy i szyi oraz na jedzenie z  łyżeczki . 

Kolejność wprowadzania 

Kolejność wprowadzania nowych produktów wydaje się nie mieć znaczenia . Z uwagi na większe trudności w akceptacji smaku warzyw warto je wprowadzać najpierw , a owoce dopiero po mniej więcej 2 tygodniach , kontynuując podawanie warzyw . Natomiast posiłki bezmleczne powinny stopniowo zastępować mleko aby pod koniec 1 . roku życia niemowlę otrzymywało jedynie dwa lub maksymalnie trzy posiłki mleczne .

Wprowadzanie pokarmów o różnej konsystencji 

6-8 miesięcy  - początek : gęsta kasza , owsianka , dokładnie rozdrobnione produkty ;                                   następnie : rozdrobnione produkty z rodzinnego stołu (papki/puree )

9-11 miesięcy - drobno posiekane lub rozdrobnione pokarmy oraz miękkie produkty                                      podawane do ręki

12-23  miesięcy - produkty z rodzinnego stołu , posiekane lub rozdrobnione w miarę potrzeby

Częstość posiłków 

Dzieci karmione częściowo piersią powinny otrzymywać w 6.-8.miesiącu życia dwa-trzy posiłki uzupełniające , a w 9.-24. miesiącu życia trzy-cztery posiłki uzupełniające i jedną -dwie przekąski ( pokarmy zwykle samodzielnie spożywane przez dzieci między posiłkami głównymi , wygodne i łatwe do podania  np. cząstka warzywa , cząstka owocu , kawałek chleba ) . Liczba posiłków uzupełniających zależy od ich gęstości energetycznej . Niemowlęta żywione sztucznie powinny spożywać w ciągu dnia cztery-pięć posiłków oraz jedną -dwie zdrowe przekąski ( w zależności od apetytu) .

Wielkość porcji 

Częstym błędem w żywieniu niemowląt jest ich przekarmianie . Zmuszanie dziecka do jedzenia powoduje znaczące obniżenie umiejętności do samoregulacji . Zachowanie dziecka świadczące o głodzie to :                                                                                                                        - płacz                                                                                                                                 - pobudzone ruchy kończyn górnych i dolnych na widok pokarmu                                          - otwieranie ust                                                                                                                   - podążanie głową w stronę łyżki

Uśmiechanie się , gaworzenie i wpatrywanie się w opiekuna , wskazywanie palcem na pokarm podczas karmienia sygnalizują chęć dziecka do kontynuowania jedzenia .Sygnały świadczące o sytości dziecka to :                                                                                           - zasypianie                                                                                                                        - grymaszenie podczas jedzenia                                                                                             - zwolnienie tempa przyjmowania pokarmu                                                                          - zaprzestanie ssania                                                                                                            - wypluwanie lub odmawianie wzięcia smoczka                                                                     - odmawianie przyjęcia pokarmu z łyżeczki                                                                           - odpychanie łyżeczki                                                                                                          - zaciskanie ust przy zbliżaniu łyżeczki                                           

Należy akceptować spożycie w ramach danego posiłku mniejszej lub większej ilości pokarmu niż rekomendowana zgodnie z zaleceniami wielkości porcji , gdyż wielkości te są wartościami uśrednionymi. 

Zasady wprowadzania pokarmów uzupełniających 

Zaleca się , aby nie wprowadzać kilku nowych produktów równocześnie . Nowe produkty należy wprowadzać stopniowo , obserwując reakcję dziecka i zaczynając od małych ilości , np. trzech -czterech łyżeczek. Początkowo powinno się wprowadzać typowe pokarmy uzupełniające ( np. kaszki ryżowe lub zbożowe ) , warzywa ( marchew ) , owoce ( jabłka , gruszki , banany ) . 

Produkty o właściwościach potencjalnie alergizujących 

Gluten- gluten występuje w ziarnach niektórych zbóż ( np. przenicy , żyta , jęczmienia ) ,       a tym samym w wielu podstawowych produktach spożywczych z nich pochodzących (np.       pieczywie , makaronach , kaszach itp. ) . Choroby związane ze spożywaniem glutenu to przede wszystkim celiakia i alergia pokarmowa na przenicę . Karmienie piersią powinno być promowane ze względu na liczne korzyści , ale nie wpływa na zmniejszenie ryzyka wystąpienia celiakii. Gluten może być wprowadzany do diety w dowolnym okresie po ukończeniu 4. miesiąca życia do 12. miesiąca życia .    

Mleko krowie - nie należy stosować mleka krowiego jako głównego napoju przed ukończeniem 12. miesiąca życia. Po 12. miesiącu życia jego dzienne spożycie nie powinno przekraczać 500 ml. Mleko krowie zawiera małe stężenie żelaza , jego opóźnione wprowadzenie chroni przed wystąpieniem niedokrwistości z niedoboru żelaza . Wczesne wprowadzenie mleka krowiego może być przyczyną mikrokrwawień z przewodu pokarmowego . Podawanie mleka niemodyfikowanego może prowadzić do również do nadmiernego obciążenia ustroju białkiem i produktami jego przemiany oraz solami mineralnymi i w konsekwencji do przeciążenia osmotycznego nerek oraz niewłaściwej , pod względem ilościowym i jakościowym , podaży węglowodanów i tłuszczów . Niemodyfikowane mleko krowie może sprzyjać alergizacji . Nie zaleca się również podawania mleka ze zmniejszoną zawartością tłuszczu . 

Mleko kozie lub owcze- takie mleko cechuje niekiedy niebezpieczne stężenie soli mineralnych oraz mała zawartość kwasu foliowego i witamin ( zwłaszcza witaminy B12) . Takiego mleka nie można stosować u niemowląt poniżej 12. miesiąca życia . 

Masło , margaryna - nie sformułowano wytycznych odnoszących się do aspektów odżywczych i technologicznych tłuszczów spożywczych w diecie dzieci w 1. roku życia . U niemowląt i małych dzieci do 3. roku życia powinno się stosować tłuszcze spożywcze jako dodatek do produktów uzupełniających ( np. zupy jarzynowej ). Mogą być to : masło , oleje roślinne ( np. oliwa z oliwek , olej rzepakowy ) oraz margaryny miękkie : z niską zawartością tłuszczów trans . 

Jajka- można wprowadzić w tym samym czasie co inne pokarmy uzupełniające . Żółtko jaja kurzego , jest źródłem tłuszczu , kalorii , witamin z grupy B oraz żelaza . Obecnie nie ma dowodów naukowych uzasadniających eliminację lub opóźnione wprowadzanie jaja zarówno u dzieci zdrowych , jak i z rodzin obciążonych ryzykiem choroby alergicznej . Nie należy podawać jaja w postaci surowej ( ryzyko zakażenia Salmonella ) .

Sól i cukier -w diecie niemowlęcia należy unikać soli kuchennej ( prawdopodobne ryzyko nadciśnienia w późniejszym wieku ) oraz cukru ( ryzyko próchnicy , kształtowania się nieprawidłowych preferencji żywieniowych ) . Zaleca się unikanie soli podczas przygotowania pokarmów uzupełniających lub posiłków domowych w późniejszych miesiącach życia dziecka. Słone pokarmy , takie jak pikle , solone mięsa oraz kostki rosołowe , zupy w proszku , nie powinny znajdować się w diecie dziecka . Należy unikać podawania cukrów prostych dzieciom poniżej 2. roku życia , a ich spożycie w 2.-18. roku życia powinno wynosić mniej niż 5% całkowitego dobowego spożycia energii . Podawanie niesłodzonych i niesolonych pokarmów uzupełniających zaleca się nie tylko z powodu długofalowego wpływu na zdrowie dziecka , ale także kształtowania właściwych przyzwyczajeń i preferencji żywieniowych w późniejszym życiu . 

Miód- może zawierać przetrwalniki Clostridium botulinum , które wywołują botulizm dziecięcy . Nie należy wprowadzać miodu do diety dziecka przed ukończeniem 12. miesiąca życia . 

Mięso-pierwsze produkty mięsne wprowadzane do diety dziecka to drób ( mięso z indyka , gęsi , kaczki , kurczaka ) , wołowina , jagnięcina , królik , przy czym nie ma danych naukowych wskazujących na określoną kolejność wprowadzania poszczególnych gatunków mięs. Początkowo porcja powinna wynosić ok.10 g gotowanego mięsa dziennie dodanego do przecieru jarzynowego , którą zwiększa się stopniowo do 20 g pod koniec 1. roku życia . Należy zwracać uwagę na pochodzenie mięsa i odpowiednie warunki hodowli zwierząt . Podroby nie są zalecane w diecie niemowląt i dzieci do 3. roku życia . 

Ryby-właściwemu pokryciu zapotrzebowania na kwas dokozaheksaenowy sprzyja regularne spożywanie tłustych ryb morskich , takich jak : śledź , łosoś , szprot ( sardynka ) , halibut . Jedną z ważniejszych zasad jest przestrzeganie , aby nie podawać niemowlętom ryb drapieżnych . Nie zaleca się podawać : makreli królewskiej , niektóre odmiany tuńczyka ( opastun , tuńczyk biały lub błękitnopłetwy ) , miecznika , rekina , płytecznika , barakudy , ryby maślanej , marlina , gardłosza atlantyckiego i okonia morskiego . Ryby należy podawać w małych porcjach , początkowo nie częściej niż raz z tygodniu , obserwując reakcję organizmu dziecka . W późniejszym wieku zalecane jest spożywanie ryb przynajmniej  1-2 razy w tygodniu .

Soki owocowe- nie mają przewagi nad całymi owocami , mogą niekorzystnie wpływać na spożywanie innych , wartościowych pokarmów . Słodki smak soków może wpływać na kształtowanie preferencji smakowych niemowląt do spożywania słodkich pokarmów i ograniczać akceptację innych pokarmów a w szczególności warzyw . Soki należy podawać łyżeczką i unikać ich podawania przed snem oraz w nocy. Soki i owoce liczone są w jednej racji pokarmowej , z preferencją większego udziału świeżych owoców . Niemowlęta powinny otrzymywać wyłącznie soki 100 % , przecierowe , bez dodatku cukru . Nie należy podawać soków między posiłkami , aby dziecko nie ograniczyło ilości spożywanych posiłków .