Żywienie dzieci i młodzieży

 

Żywienie w okresie niemowlęcym i poniemowlęcym .

Żywienie w okresie niemowlęcym jest szczególnie istotne ze względu na konieczność zapewnienia składników odżywczych do optymalnego rozwoju , ale również z uwagi na odległe efekty żywienia , w tym ryzyko wystąpienia w życiu dorosłym niektórych chorób cywilizacyjnych , takich jak : otyłość , cukrzyca typu 2 , osteoporoza , miażdżyca , alergia , nowotwory . Według teorii programowania żywieniowego ( metabolicznego ) ekspozycja na czynniki środowiskowe i doświadczenia żywieniowe w tzw. krytycznych okresach życia , m.in. w okresie wczesnego rozwoju pre- i postnatalnego , może wpływać na rozwój osobniczy i zdrowie w kolejnych latach życia . Czynniki środowiskowe to m.in. niedobór lub nadmiar pewnych składników odżywczych . Doświadczenia żywieniowe obejmują np. doświadczenia smakowe i zapachowe , które wpływają na preferencje żywieniowe w późniejszych okresach życia . Jedne i drugie stanowią podstawę zdrowego życia w wieku dorosłym.

Fizjologia przewodu pokarmowego dziecka w wieku niemowlęcym

Przewód pokarmowy donoszonego niemowlęcia dojrzewa w ciągu 1. roku życia dziecka . Ważne funkcje dla pobierania pokarmu rozwija się już w okresie płodowym , np. rozwój koordynacji ssania i połykania następuje w 34. tygodniu życia płodowego i dlatego znaczne wcześniactwo wiąże się z zaburzeniami ssania i połykania . W dalszym okresie , również po urodzeniu , obserwujemy dojrzewanie motoryki żołądka , zwiększa się zagęszczenie komórek zwojowych splotu Aurebacha jelit u młodszych niemowląt , a także wraz z wiekiem zmniejsza się częstość skurczów masowych o dużej amplitudzie w jelicie grubym , co wpływa na rytm wypróżnień . Dojrzewa także funkcja trawienna przewodu pokarmowego : enzymy trzustkowe u niemowlęcia są wydzielane w ilości 60-90 % w stosunku do osoby dorosłej , nie stwierdza się początkowo aktywności amylazy trzustkowej w treści dwunastniczej , a aktywność lipazy trzustkowej jest niska .Mimo stopniowego dojrzewania funkcji trawiennych skuteczność trawienia białka u niemowląt jest dobra , a lipaza śliniankowa zastępuje lipazę trzustkową . Pełne dojrzewanie zdolności trawiennej następuje w ciągu 12 miesięcy życia. Zasadniczo u niemowlęcia nie obserwuje się istotnych problemów w zakresie trawienia i wchłaniania substancji odżywczych . Na skutek niedojrzałości przewodu pokarmowego u niemowląt można zaobserwować często czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego : zaparcie , regurgitację i kolkę jelitową. 

Karmienie piersią

Podstawą żywienia  niemowląt jest karmienia piersią . Należy promować wyłącznie karmienie piersią przez co najmniej pierwsze 4 miesiące życia ( do 17 . tyg. tj. początku 5. miesiąca życia ) . Jednak celem , do którego należy dążyć w żywieniu niemowląt , jest wyłączne karmienie piersią przez pierwszych 6 miesięcy życia .W tym czasie niemowlę otrzymuje tylko mleko matki . Nie podaje się wtedy innych płynów ( np. wody , soków , mieszanek ) . Wyjątkiem są tylko leki lub witaminy . U niektórych niemowląt ( np. z dużym zapotrzebowaniem na żelazo ) korzystne może być wcześniejsze ( przed upływem 6. miesiąca życia ) wprowadzenie pokarmów uzupełniających . 

Przeciwskazania do karmienia piersią 

Ze strony dziecka bezwzględnymi przeciwskazaniami są: 

- klasyczna galaktozemia 

- wrodzony niedobór laktazy ( choroba występująca bardzo rzadko ) 

Względnymi przeciwskazaniami do karmienia piersią ze strony dziecka mogą być: 

- ciężki stan dziecka 

- rozszczep podniebienia utrudniający ssanie 

- wyniszczenie 

- niektóre wady serca , w których wysiłek związany ze ssaniem stanowi dla niemowlęcia zbyt duże obciążenie ; w tych przypadkach należy podawać ściągnięty pokarm kobiecy ( sondą , łyżeczką lub butelką ) .

Ze strony matki przeciwskazaniami są : 

- czynna , nieleczona gruźlica ( karmienie jest możliwe po co najmniej 2 tygodniach leczenia)

- AIDS i zakażenie wirusem HIV 

- zakażenie wirusami wywołującymi białaczkę lub chłoniaka 

- konieczność leczenia matki wybranymi lekami 

Nie stanowią przeciwskazania :

- ostra choroba infekcyjna u matki 

- wirusowe zapalenie ( WZW) typu A u matki ( po podaniu jej gamma globuliny ) 

- WZW typu B u matki ( dziecku należy podać hiperimmunizowaną gamma globulinę  oraz wykonać pierwsze szczepienie przeciwko WZW typu B )

- WZW typu C u matki ( jeżeli nie ma dodatkowych zakażeń , np . HIV )

- zakażenie wirusem cytomegalii ( cytomegalovirus, CMV ) u matki ( w przypadku niemowląt urodzonych przedwcześnie należy rozważyć bilans korzyści i ewentualne ryzyko zakażenia ; mrożenie pokarmu do - 20 stopni i pasteryzacji prawdopodobnie zmniejsza stężenie CMV ) 

-zakażenie wirusem herpes simplex ( wyjątek : karmienie z piersi , na której są obecne zmiany ) 

-zakażenie wirusem varicella-zoster (VZV ) - ospa wietrzna u matki -jeżeli objawy wystąpią od 5 dni przed porodem do 2 dni po nim, zaleca się podanie dziecku swoistej immunoglobuliny przeciwko VZV ( lub dożylniego preparatu immunoglobulin ) i rozważenie izolacji dziecka od matki do czasu pokrycia się strupem zmian skórnych ; można podawać mleko odciągnięte z piersi 

-zakażenie wirusem Epsteina-Barr

- zapalenie gruczołów piersiowych 

- popękane brodawki lub ból brodawek podczas karmienia ( to zazwyczaj wynika ze złej techniki karmienia )

- żółtaczka związana z karmieniem piersią ( zarówno wczesna , jak i późna )

-poród przez cesarskie cięcie 

-silikonowe implanty piersi 

- fenyloketonuria ( niemowlę musi dodatkowo otrzymywać mleko ubogofenyloalaninowe ; wykazano , że dzieci karmione piersią rozwija się lepiej niż żywione wyłącznie mlekiem ubogofenyloalaninowym ).

W następnym poście dalsza cześć o żywieniu dzieci