Żywienie w ostrym i przewlekłym zapaleniu trzustki

 

Ostre zapalenie trzustki ( OZT ) jest ostrym procesem zapalnym związanym z przedwczesną wewnątrztrzustkową aktywacją proenzymów trzustkowych (głównie trypsyny ) .  Przebiega 

z różnego stopnia uszkodzenia sąsiadujących tkanek , a nawet odległych narządów w zależności od nasilenia i zakresu patologicznego w trzustce .Częstość występowania zapalenia trzustki nie jest dokładnie określona , jest szacowana na 72 przypadki na 100 tys. mieszkańców rocznie .

Różnica zapadalności zależy od płci , liczba zachorowań u mężczyzn jest o 10-30 % większa niż u kobiet . 

Czynniki etiologiczne 

Do najczęstszych czynników ostrego zapalenia trzustki zaliczają się spożywanie alkoholu 

i kamica żółciowa (ok.80 % przypadków ) . Przyjmuje się ,że kamica żółciowa odpowiada za 

35-45 % przypadków zachorowań . Należy jednak mieć na uwadze , że jedynie u 3-7 % chorych na kamicę rozwinie się ostre zapalenie trzustki. 

Do pozostałych przyczyn można zaliczyć :

- pierwotną i wtórną hipertriglicerydemię 

- leki ( azatiopryna, 6-merkaptopuryna , glikokortykosteroidy , sulfonamidy ) 

-zakażenia wirusowe np. wirus świnki , CMV , Coxsackie , HIV )

- urazy jamy brzusznej 

- choroby autoimmunologiczne ( toczeń rumieniowaty układowy , pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych )

- hiperkalcemię 

- hipotermię

- pasożyty ( glista ludzka )

- czynniki genetyczne

Kryteria rozpoznania

Do rozpoznania ostrego zapalenia trzustki muszą być spełnione co najmniej dwa z trzech następujących kryteriów :

- nagły , stały ból jamy brzusznej najczęściej okolicy nadbrzusza , promieniujący do pleców (tzw. opasujący ) 

- podwyższone stężenie amylazy i lipazy trzykrotnie przekraczające górną granicę normy 

- uwidocznienie charakterystycznych dla ostrego zapalenia trzustki zmian w badaniach obrazowych ( USG , tomografia komputerowa z kontrastem , rezonans magnetyczny )

Objawy kliniczne

Objawami oraz nieprawidłowościami w badaniach laboratoryjnych najczęściej występującymi u pacjentów z OZT są :

- gorączka 

- nudności

- nieprzynoszące ulgi wymioty

- bolesność w nadbrzuszu 

- niedrożność porażenna jelit

- wzmożone napięcie powłok brzucha

- zażółcenie powłok skórnych

- wysięk w jamie opłucnej (częściej lewostronny )

- leukocytoza

- wzrost aktywności enzymów trzustkowych 

- wzrost parametrów zapalnych : CRP(  C-reaktive protein - białko C-reaktywne i prokalcytoniny ) 

- wzrost aktywności zapalenia trzustki

Wyróżnia się dwa odmienne rodzaje OTZ:

- śródmiąższowe obrzękowe zapalenie trzustki

- martwicze zapalenie trzustki 

Śródmiąższowe obrzękowe zapalenie trzustki

To najczęściej występująca oraz jednocześnie łagodniejsza postać zapalenia trzustki. Występuje u 80-90 % chorych na OZT . W badaniach obrazowych brak cech martwicy miąższu trzustki czy tkanek okołotrzustkowych . Opisywane jest zazwyczaj rozlane powiększenie trzustki będące efektem występowania obrzęku zapalnego. Najczęściej ustępuje dość szybko , w ciągu tygodnia .

Martwicze zapalenie trzustki

Ta postać zapalenia , którą cechuje martwica tkanek , zarówno miąższu trzustki , jak i tkanek okołotrzustkowych. Jest agresywną formą choroby. 

Leczenie

Pacjenci z OZT wymagają hospitalizacji oraz monitorowania czynności życiowych i wydolności innych narządów . W zależności od stanu klinicznego i występowania powikłań można zastosować leczenie objawowe , żywieniowe oraz operacyjne. Głównym celem jest zatrzymanie rozpoczętego procesu ,,autotrawienia ,, trzustki oraz wyrównanie zaburzeń pojawiających się w przebiegu choroby . Leczenie powinno mieć charakter wielokierunkowy.

W trakcie terapii należy zwrócić uwagę na kilka aspektów , takich jak :

- utrata płynów i zmniejszenie objętości krążącej krwi wskutek przenikania płynów z naczyń krwionośnych do jamy otrzewnej -konieczne jest wdrożenie odpowiedniej płynoterapii

-monitorowanie parametrów biochemicznych ( glukoza , elektrolity ) oraz czynności innych narządów 

-obserwacja w kierunku wystąpienia niedokrwistości 

-terapia przeciwbólowa- silne dolegliwości bólowe u chorych na ostre zapalenie trzustki wymagają odpowiedniego leczenia 

-antybiotykoterapia -zwraca się uwagę na szybkie włączenie antybiotyków , mających na celu zapobieganie wystąpieniu zakażeniu martwicy w trzustce 

Podczas ostrego zapalenia trzustki może dojść do rozwinięcia się zespołu ogólnoustrojowej reakcji zapalnej . Pacjenci prezentują wówczas odchylenia w badaniach laboratoryjnych . Są to m.in podwyższone stężenie czynników zapalnych (np. CRP ,prokalcytonina ) , zwiększony katabolizm białek oraz zaburzenie gospodarki węglowodanowej ( podwyższone stężenie insuliny spowodowane ograniczonym poborem glukozy i przyspieszona neoglikogeneza ).

Zasady leczenia żywieniowego 

Pierwszą zasadą jest całkowity zakaz spożywania alkoholu. 

Dieta u chorych po przebyciu ostrego zapalenia trzustki , w okresie rekonwalescencji , powinna być rozszerzona stopniowo , a poszczególne potrawy oraz sposoby ich przyrządzania należy modyfikować etapami, dochodząc do diety , która w pełni zaspokoi zapotrzebowanie energetyczne chorego , a składniki odżywcze będą prawidłowo zbilansowane. 

Dzienne zapotrzebowanie na poszczególne składniki odżywcze :

-podaż energetyczna 25-35 kcal/kg m.c./24h

- podaż białka 1.2-1.5 g/kg m.c/24h

-podaż węglowodanów 3-6 b/kg m.c/24 h ( odpowiednio do glikemii <10 mmol/l)

-podaż tłuszczów do 2 kg /kg m.c /24 h ( odpowiednio do stężenia triglicerydów we krwi<12 mol/l ) .

Ilość tłuszczów w diecie powinna być ograniczona .Należy wybierać produkty o wysokiej zawartości kwasów tłuszczowych omega-3, takie jak : łosoś , siemię lniane , orzechy włoskie itp. Zaleca się spożywanie produktów o wysokiej zawartości ,, chudego ,, białka np. fasola,

kurczak, ryby. Unikać ostrych przypraw . Należy także unikać produktów o działaniu wzdymającym . Wskazane jest gotowanie potraw na parze , duszenie , pieczenie w rękawie foliowym lub na papierze.