Żywienie w cukrzycy. Cukrzyca typu 2.

 

Cukrzyca typu 2 to najczęściej występująca postać cukrzycy. Występuje zazwyczaj u osób starszych ze współistniejącą nadwagą lub otyłością , chorobami układu krążenia i zaburzeniami gospodarki lipidowej. Jednakże objawy cukrzycy typu 2 obserwuje się coraz częściej także u dzieci i młodzieży. U pacjentów z cukrzycą typu 2 trzustka jest zdolna do wytwarzania insuliny, jednak tkanki docelowe , na które insulina działa , stają się na nią oporne. Występuje wtedy insulinooporność. Wraz z czasem trwania choroby wydzielanie trzustkowe staje się niewystarczające . Występująca w początkowych stanach hiperinsulinemia nasila to zjawisko.Zarówno insulinooporność , jak i postępujące uszkodzenie komórek beta trzustki doprowadzają do występowania wysokich wartości glikemii. 

Patomechanizm cukrzycy typu 2 związany jest z insulinoopornością , leczeniem w pierwszej fazie choroby są leki doustne zmniejszające to zjawisko oraz postępowanie dietetyczne oraz aktywność fizyczna. Wprowadzenie insuliny u pacjentów z cukrzycą typu 2 jest konieczne , gdy nie możemy osiągnąć normoglikemii przy zastosowaniu skojarzonego leczenia doustnego.

Postępowanie dietetyczne w cukrzycy typu 2 leczonej insuliną opiera się głównie na dopasowaniu rozkładu posiłków w stosunku do rodzaju insulin stosowanych przez pacjenta.Istotą prawidłowego dopasowania zaleceń dietetycznych jest znajomość czasu działania insuliny. Zastosowanie mieszanki , których komponentę stanowi insulina ludzka krótko działająca ( czas działania do 6 godzin , szczyt działania po 3-4 godzinach ) wymaga zastosowania dodatkowego posiłku ( drugie śniadanie , podwieczorek ) w czasie 2-4 godzin od głównego posiłku. Występowanie w mieszankach analogów szybko działających eliminuje konieczność spożywania dodatkowych posiłków u osób na diecie redukcyjnej . Przy takim leczeniu należy spożywać w porze drugiego śniadania i podwieczorku przekąski niezawierające węglowodanów .

U pacjentów z cukrzycą typu 2 nadmierna ilość tkanki tłuszczowej , a w szczególności uwalnianie z niej wolnych kwasów tłuszczowych i wielu czynników zapalnych , przyczynia się do zaburzenia działania insuliny i insulinooporności . Osoby z typ typem cukrzycy w większości mają nadwagę lub są otyłe . Zatem podstawowym zadaniem leczenia dietetycznego jest nie tylko utrzymanie  wyrównania metabolicznego cukrzycy , lecz także redukcja nadmiernej masy ciała. 

Zmniejszenie masy ciała o mniej więcej 10 % znacznie poprawia tolerancję glukozy , zmniejsza insulinemię oraz stężenie triglicerydów w surowicy , może również przyczynić się do obniżenia stężenia cholesterolu frakcji LDL i ciśnienia tętniczego . Redukcja masy ciała powinna jednak przebiegać stopniowo. 

Rozpoczynając terapię żywieniową pacjenta z cukrzycą , należy ustalić zapotrzebowanie energetyczne sprzyjające utracie nadmiernych kilogramów. Aby osiągnąć powolny , systematyczny spadek masy ciała , należy zastosować dietę o ujemnym bilansie energetycznym. Zalecana liczba posiłków i ich rozkład zależą od modelu leczenia i zastosowanej insuliny. 

Dietoterapia cukrzycy typu 2 polega na stosowaniu produktów o dużej wartości odżywczej , niskiej wartości energetycznej i niskim indeksie glikemicznym . Z tego typu cukrzycą często współwystępują nadciśnienie tętnicze i hiperlipidemia. Dietoterapia powinna zatem obejmować zalecenia żywieniowe we wszystkich tych schorzeniach . Jeną z najskuteczniejszych , aktualnie rekomendowanych diet w leczeniu cukrzycy , otyłości , dyslipidemii jest dieta śródziemnomorska , uważana obecnie za najzdrowszy sposób żywienia . Dieta ta charakteryzuje się :                                                                                                  - dużym spożyciem jednonienasyconych kwasów tłuszczowych ( pochodzących z oliwy z oliwek) ,                                                                                                                              - spożyciem dużej ilości nieprzetworzonych warzyw i owoców,                                                - dużą podażą pełnoziarnistych produktów zbożowych ,                                                          - dużym spożyciem nasion strączkowych ,                                                                              - średnim spożyciem produktów mlecznych ,                                                                          - średnim spożyciem ryb,                                                                                                      - umiarkowanym spożyciem alkoholu , głównie czerwonego wina,                                           - małym spożyciem czerwonego mięsa i produktów mięsnych. 

Wykaz produktów zalecanych i niewskazanych w cukrzycy :                                                   Zalecane:                                                                                                                             *pieczywo żytnie razowe , pełnoziarniste , orkiszowe, owsiane , gryczane , graham, pumpernikiel, pieczywo z dodatkiem otrąb, ziaren.                                                                 * ryż brązowy , basmati , kasza gryczana niepalona , kasza pęczak, makaron razowy , pełnoziarnisty.                                                                                                                      * mąka żytnia , owsiana, orkiszowa, sojowa, z ciecierzycy.                                                     * płatki owsiane ( oprócz błyskawicznych ) muesli (bez dodatku cukru) , otręby pszenne , żytnie , owsiane , gryczane.                                                                                                   * jogurty naturalne , kefir naturalny , maślanka naturalna, zsiadłe mleko , produkty mleczne bez dodatku cukru , mleko 1,5 % oraz 2 % , sery białe chude , półtłuste .                                 * indyk , kurczak , chuda wołowina, cielęcina , dziczyzna, chude wędliny drobiowe .               * tuńczyk w zalewie , dorsz , sola , mintaj, morszczuk, miruna, łosoś , halibut, ryby pieczone w folii , gotowane na parze , spożywane bez panierki.                                                            * maliny, porzeczki, kiwi, cytrusy, agrest , jagody, morele, wiśnie, truskawki, jabłka.              * wszystkie warzywa ( przede wszystkim zielone ) w postaci surowej , blanszowane , kiszone.   * oliwa z oliwek , olej lniany , z wiesiołka , z pestek dyni, słonecznikowy , z czarnuszki.          * pestki dyni i nasiona słonecznika , orzechy włoskie , siemię lniane.                                      

Niewskazane:                                                                                                                      * pieczywo pszenne , ryżowe , kukurydziane , bułki maślane , rogaliki mleczne , chałki , bagietki francuskie, pączki, drożdżówki , inne wyroby cukiernicze.                                          * ryż biały, krótkoziarnisty ,kasza kuskus, kaszka manna, kasza jaglana, makaron pszenny , ryżowy , kukurydziany .                                                                                                        * mąka pszenna , kukurydziana, ziemniaczana.                                                                      * płatki kukurydziane , ryżowe , jaglane , śniadaniowe słodzone , pierogi , kopytka , naleśniki, pyzy , bułki na parze , pierogi leniwe .                                                                     * śmietana , jogurt grecki , śmietanka do kawy , mleko 3,2 % i 3,5 % , serki homogenizowane słodzone , jogurty owocowe , desery mleczne ( np. ryż na mleku , lub budyń), sery żółte tłuste , pleśniowe , dojrzewające , topione, smażone.                                  * wieprzowina, baranina , tłusta wołowina , boczek , salceson, ozory , żeberka , łopatka , golonka , pasztety, wątrobianki, salami, parówki, kaczka , gęś.                                              * konserwy rybne, ryby w oleju, śledzie , panga , sałatki rybne z majonezem, sosem śmietanowym, pasty rybne , węgorz, ryby smażone w panierce.                                              * winogrona , dojrzałe banany, gruszki, arbuz, daktyke, figi , suszone figi , soki owocowe, musy , koktajle , przeciery, dżemy.                                                                                        * frytki, buraki, pieczone ziemniaki, gotowana marchew,                                                        * masło, smalec, margaryny utwardzane                                                                              * sosy sałatkowe, produkty typu instant, gotowe dania, produkty typu fast food, chipsy, paluszki, krakersy, orzeszki solone.

Szczególnie ważny w profilaktyce i leczeniu żywieniowym cukrzycy typu 2 jest właściwy sposób przyrządzania potraw. Drób , mięso i ryby zaleca się gotować lub piec w żaroodpornym naczyniu, specjalnym garnku do obróbki termicznej bez tłuszczu, w folii lub rękawie foliowym , w pergaminie , na grillu lub dusić bez wcześniejszego obsmażania. Należy unikać smażenia na maśle czy dużej ilości tłuszczu . Do potraw należy stosować olej rzepakowy lub oliwę z oliwek , pozostałe oleje należy stosować wyłącznie na surowo , jako dodatek do sałatek i surówek . Większość warzyw i owoców należy spożywać na surowo . Jeśli wymagana jest obróbka warzyw , to należy zanurzyć je we wrzącej wodzie i gotować krótko w małej ilości . Do ugotowanych warzyw można dodać niewielką ilość jogurtu naturalnego , soku z cytryny , oliwy z oliwek lub oleju rzepakowego i posypać siemieniem lnianym. Należy unikać zabielania zup śmietaną lub zasmażką , można zastąpić je jogurtem naturalnym lub mlekiem . Sól powinno się zastąpić przyprawami ziołowymi. Kaszę , ryż , makaron , ziemniaki ( w mundurkach) zaleca się wrzucić do wrzącej wody , gotować krótko , na półtwardo i po ugotowaniu przelać zimną wodą.